ตุลาคม ๒๕๕๒
(ตอนที่ ๒)
บทสัมภาษณ์ อนุทิน วงศ์สรรคกร จากนิตยสาร คอมพิวเตอร์อาร์ต ฉบับภาษาไทย ประจำเดือนพฤศจิกายน ๒๕๕๒ Computer Arts (Thai Edition) Issue 07 – November 2009 / Typography Issue
นั่นก็หมายถึงว่าเราไม่สามารถบอกได้ด้วยหรือเปล่าว่าฟอนต์ไหนเรียกว่าฟอนต์ที่ไม่ดี
แบบตัวอักษรที่เรียกว่าไม่ดีในความเข้าใจของคนทั่วไป ต้องประกอบกับคนใช้ไม่ได้เรื่องด้วย จึงจะแสดงผลว่าแบบตัวอักษรนี้ไม่ดีจริง ไม่ดีในที่นี้คือไม่เหมาะสมกับงาน แบบตัวอักษรที่ลงความเห็นกันว่าดีแต่จัดวางได้ไม่ดี ไม่มีทักษะ งานก็ออกมาไม่ดีได้เช่นกัน ในขณะที่แบบตัวอักษรบางตัวที่ดูจะไม่เข้าท่า แต่ถ้านักออกแบบสามารถรู้จักเลือกหยิบมาใช้ได้อย่างแยบยล ก็สามารถทำให้แบบตัวอักษรนั้นน่าสนใจได้ จะเห็นว่าผมใช้คำว่าแบบตัวอักษรไม่ใช่ “ฟอนต์” เพราะมันเป็นคนละเรื่องกัน เรามักใช้คำว่าฟอนต์แทนคำว่า “แบบตัวอักษร” ซึ่งที่จริงแล้วไม่ถูกต้องเสียทีเดียวนัก เพราะฟอนต์คือนิยามของแบบตัวอักษรที่ถูกนำมาโปรแกรมด้วยค่าต่างๆ ให้สามารถใช้งานได้ในลักษณะของซอฟแวร์ ฉะนั้นในกรณีของ“ฟอนต์” ที่ไม่ดี คือฟอนต์ที่ทำออกมาแย่ทั้งทางแบบและทางโปรแกรมเทคนิค ซึ่งมันก็ไม่อำนวยให้เกิดการจัดวางที่ดี
แล้วไทป์พอกราเฟอร์ที่ดีต้องเป็นกราฟิกดีไซเนอร์ที่ดีด้วยหรือเปล่า
ไทป์พอกราเฟอร์หรือคนจัดวางตัวอักษรที่ดีก็คือนักออกแบบกราฟิกที่ดีด้วย ผมว่ากราฟิกดีไซเนอร์ที่ดีก็ควรจะจัดตัวหนังสือได้ดี เพราะมันคือเรื่องพื้นฐานของการออกแบบกราฟิก เรื่องของเรื่องคือนักออกแบบกราฟิกจำนวนมากเล่นกับตัวอักษรไม่ค่อยเป็น ไทป์เพลย์เลยเป็นจุดที่ทำให้ไทป์พอกราเฟอร์ต่างจากกราฟิกดีไซน์เนอร์ธรรมดา อย่าสับสนว่าไทป์พอกราเฟอร์คือไทป์ดีไซน์เนอร์ อย่างแรกคือคนใช้ อย่างหลังคือคนทำ ผมว่าไทป์ดีไซน์กับกราฟิกดีไซน์มันเป็นคนละเรื่องในมิตินึง แต่มันเป็นเรื่องเดียวกันในอีกมิตินึงสำหรับสมัยนี้ คือเป็นคนละเรื่องแต่แยกออกจากกันไม่ได้
การออกแบบฟอนต์สไตล์ ‘อนุทิน’ และ ‘คัดสรรดีมาก’ ล่ะต้องประกอบไปด้วยอะไรบ้าง
สไตล์เหรอครับ? สไตล์ชัดเจนจะเป็นปลายเหตุที่ส่งเป็นภาพมาจากวิธีคิดที่ชัดเจนและคงที่ น่าจะมาจากการที่เราพยายามจะเสนอวิธีคิดฟอร์มใหม่ พื้นผิวใหม่ ในภาษาไทยเรา เราใส่ความท้าทายของฟอร์มตัวอักษรที่สามารถทำความเข้าใจได้ แต่อาจจะดูค้านสายตาเพราะความไม่คุ้นชิน เรียบง่ายแต่จะมีความไม่ธรรมดาซ่อนอยู่เพื่อให้พิจารณา พยายามดันกรอบจำกัดทางการอ่าน อันนี้ผมสรุปเองจากเสียงสะท้อนจาก พี่ๆน้องๆในแวดวงการออกแบบ ผมได้คอมเม้นท์บ่อยทุกครั้งที่เราออกอะไรมาใหม่ เดี๋ยวนี้ก็เห็นมีฟอนต์ใหม่ๆที่เดินมาในแนวนี้ จนมีคนเข้าใจผิดติดต่อมาที่เราโดยคิดว่าเป็นคอลเล็คชั่นของคัดสรรดีมาก ตัวอย่างนี้สะท้อนให้เห็นว่ามันมีบางประการที่เป็นภาษาทางการออกแบบของเราที่คนจำได้
นอกจากเรื่องดีไซน์แล้ว เรายังเห็นว่า คัดสรรดีมาก ยังมีจุดแข็งในเรื่องการบริหารจัดการทางธุรกิจด้วย ตอนนี้มันเดินไปทิศทางไหน
เราเข้ามาในธุรกิจนี้ในพื้นที่ของฟอนต์เพื่อองค์กรหรือที่ติดปากว่าคอสตอมฟอนต์ ความเป็นบริษัทที่เชี่ยวชาญในการทำฟอนต์องค์กรทำให้เราแตกต่างจากค่ายอื่นโดยสิ้นเชิง เพราะมันไม่ได้เป็นการแค่รับโจทย์มาออกแบบเพื่อให้สอดคล้องกับองค์กรนั้นๆ คอสตอมฟอนต์ในความหมายของเรากินความไปถึงวัฒนธรรมขององค์กร เราทำงานร่วมกับบริษัทหรือเอเจนซี่ที่ดูแลเรื่องแบรนดิ้ง มิติของงานนั้นกินใจความไปถึงการเป็นที่ปรึกษาในฐานะผู้เชี่ยวชาญและผู้แก้ปัญหาเกี่ยวกับภาพลักษณ์องค์กรที่ผูกพันกับแบบตัวอักษร คือเราให้ความสำคัญกับการได้มาซึ่งแบบที่ตอบโจทย์โดยแท้จริง มันเกินกว่าที่คนทั่วไปเข้าใจความหมายของการสั่งทำฟอนต์
ในช่วงปีสองปีที่ผ่านมาเราเริ่มทำตลาดรีเทลไลเซ้นท์ฟอนต์อย่างจริงจัง ซึ่งจะเห็นได้จากการเกิดขึ้นของ คัดสรรดีมาก ดีสทริบิวชั่น สำหรับตลาดรีเทลเรามองธุรกิจฟอนต์เป็นระบบเปิด ตรงข้ามกับที่เป็นอยู่โดยสิ้นเชิง ก็เพราะประเทศเรามองว่ามันเป็นระบบปิดกันมาตลอด ทั้งในเรื่องขององค์ความรู้ และเรื่องของการบริหารจัดการเชิงธุรกิจ เราจึงขาดแคลนฟอนต์ใหม่ๆใช้กัน อย่างที่นักออกแบบบ้านเราบ่นๆกันมาโดยตลอด มันไม่ใช่แค่ปริมาณที่เราต้องการ เราต้องการฟอนต์ที่ร่วมสมัยจริงๆ สอดคล้องกับการออกแบบที่เกิดขึ้นจริง สไตล์ของฟอนต์ถ้ามันไม่สอดคล้องกับสไตล์ของกราฟิกดีไซน์ แล้วคุณจะสร้างงานกราฟิกที่ร่วมสมัย...ก็คงพอทำได้ครับ แต่ก็คงไม่สะดวกสบาย ไม่ได้ดั่งใจเสียทีเดียว ฉะนั้นระบบของคัดสรรดีมากจึงเป็นระบบที่อาสามารวบรวมฟอนต์บูติกที่ได้มาตรฐานทั้งหลายมาให้ได้เลือกใช้งาน ส่วนของงานด้านกราฟิกดีไซน์, โลโก้ไทป์, เล็ตเทอร์ลิ่ง ภาพถ่าย ก็เป็นงานที่เราทำมาตลอด คุณพงศ์ธร หิรัญพฤกษ์ พาร์ทเนอร์ที่ดูแลเรื่องกราฟิกดีไซน์ และ โลโก้ไทป์ ก็มองว่าเราควรต้องบอกเสียทีว่าบางโลโก้ไทป์ที่เห็นกันคุ้นตานั้น เป็นงานของคัดสรรดีมากเช่นกัน
การจัดจำหน่ายให้กับนักออกอย่าง เอกลักษณ์ เพียรพนาเวช และนักออกแบบอื่นๆ อีกหลายคน อยากเห็นอะไรในวงการออกแบบฟอนต์ในประเทศไทย
อย่างที่เกริ่นไปแล้วคือ เราให้เกียรติและเครดิตของผู้สร้างสรรค์งานแต่ละชุด คัดสรรดีมาก ดีสทริบิวชั่น เป็นบริษัทจัดจำหน่ายฟอนต์ดิจิทัลแห่งแรกของประเทศไทย ที่ดำเนินการด้วยระบบจัดการตามแบบมาตรฐานค่ายฟอนต์สากล ทั้งเรื่องระบบตัวแทนการจัดจำหน่ายและระบบปันผล บนความตั้งใจที่อยากให้วงการออกแบบในประเทศมีฟอนต์ร่วมสมัย สนับสนุนนักออกแบบตัวอักษรที่ต้องการนำเสนอผลงาน งานออกแบบตัวอักษรที่สามารถช่วยให้การใช้ภาษาไทยเป็นสิ่งที่จับต้องได้ในการออกแบบกราฟิกร่วมสมัย เป็นธุรกิจได้จริง ไม่เป็นแค่งานอดิเรกอีกต่อไป เพราะเมื่อสร้างรายได้ได้จริงประเทศไทยเราก็จะมีฟอนต์ที่แบบดีทันสมัยใช้มากขึ้นโดยปริยาย ที่สำคัญคือการได้มาซึ่งแบบตัวอักษรที่สอดคล้องกับความต้องการของอุตสาหกรรมการออกแบบกราฟิก หรือแบบตัวอักษรที่จะช่วยผลักและท้าทายให้การออกแบบกราฟิกไทยสามารถไปข้างหน้าได้
การเกิดคลังความรู้เกี่ยวกับไทป์พอกราฟี และ กราฟิกดดีไซน์ ในเว็บไซต์ www.anuthin.org คุณตั้งใจไว้ว่าอย่างไร
เนื่องจากผมเป็นคนที่จดบันทึกเกี่ยวกับการทำงาน หรือเรื่องต่างๆที่ใช้สำหรับเตรียมการสอน ส่วนหนึ่งจึงเป็นที่มาของหนังสือบันทึกบรรยายเมื่อสิบกว่าปีที่แล้ว ทำงานไปเรื่อยๆก็มีข้อคิด แนวคิด หรือการแก้ไขปัญหาที่น่าสนใจ ผมจึงมีบทความหรือบทบันทึกเยอะไปหมด รวมถึงที่เขียนให้นิตยสารต่างๆหลายเล่มในตลอดเวลากว่าสิบปีที่ผ่านมา จึงคิดว่าน่าจะนำมารวบรวมไว้ในที่เดียวเพื่อเป็นฐานข้อมูลที่สามารถเข้าถึงได้ง่าย ก็จะเป็นประโยชน์สำหรับบุคคลที่สนใจ ปรับความเข้าใจกับบุคคลทั่วไป และที่สำคัญคือ นักศึกษาทางการออกแบบสามารถใช้เป็นข้อมูลในการเรียนได้อีกด้วย เราเองก็ไม่ต้องบรรยายซ้ำในเรื่องบางเรื่อง ข้อมูลทางการออกแบบในลักษณะนี้ไม่ค่อยมีให้ได้อ่านกันเป็นภาษาไทย ผมมองว่าน่าจะมีประโยชน์อย่างมากสำหรับนักออกแบบรุ่นหลังที่จะได้ใช้เพื่อเป็นทางลัด กระตุ้นหรือเหนี่ยวนำความคิด
กับ ‘คัดสรรดีมาก’ คาดหวังกับการก้าวขึ้นขวบปีที่ 10 ไว้อย่างไรบ้าง
ตั้งแต่ที่เราเริ่มต้นใหม่ๆ ผมเคยให้สัมภาษณ์ตามสื่อว่าเราไม่ได้ทำเพื่อให้เกิดกระแส ไม่ได้จะเป็นบริษัทออกแบบกิ๊บเก๋ งานกราฟิกเราจึงไม่พยายามที่จะแฟชั่นมาก งานกราฟิกและไทป์ดีไซน์เราก็สไตล์ที่เป็นของเราอย่างนี้มาแต่ต้น ความตั้งใจคือการเข้ามาในธุรกิจนี้แบบระยะยาว และทำงานแบบไปข้างหน้าอย่างเสมอต้นเสมอปลาย ผมว่าเราประสบความสำเร็จในระดับนึงที่น่าพอใจเลยทีเดียวหากมองย้อนกลับไป เราเริ่มธุรกิจนี้ในวันที่คอสตอมฟอนต์ และไทป์พอกราฟี่ เป็นเรื่องที่แทบไม่มีคนพูดถึงเลยด้วยซ้ำในสังคมไทย การเปิดใจยอมรับแบบตัวอักษรใหม่ๆในสังคมไทยก็ไม่ได้กว้างขึ้นแบบทุกวันนี้ ผมไม่ได้คาดหวังอะไรไปมากกว่าการที่ทุกอย่างจะดีขึ้นในแทรคนี้
อีกสัก 30 ปี คุณอยากให้คนอื่นพูดถึงหรือจดจำคุณและคัดสรรดีมาอย่างไร
คำถามเหมือนจะชี้นำว่าอีกสามสิบปีเราจะเป็นชื่อที่ต้องจดจำ ที่ต้องจดจำเพราะว่าอาจจะเลือนๆไปแล้วหรือเปล่า? (หัวเราะ) สิ่งที่สังคมอยากจะจดจำเรานั้น คือมันเป็นเรื่องของหลายๆคน คนส่วนใหญ่เห็นพ้องกันในประเด็นใดประเด็นหนึ่ง เราคงไปกะเกณฑ์ไม่ได้หรอกครับ อีกสามสิบปีถ้าสิ่งที่เขาเลือกจะจดจำเรา ก็คือสิ่งที่เราทำในช่วงสิบปีที่ผ่านมา วันนี้ เดี๋ยวนี้ และต่อๆไปจากนี้ ก็คงอยู่ว่าเราทำอะไรในช่วงที่ว่า เราทำได้ดีที่สุดหรือยัง? และสิ่งที่เราทำได้ดีที่สุดในช่วงดังกล่าวนี้เอง ก็อาจจะเป็นสิ่งที่คนพูดถึงและจดจำได้
Side Reading :
ทำไมบริษัทออกแบบฟอนต์ไทย ไม่รวมตัวกันทำหนังสือตัวอย่างฟอนต์ออกมาแจกหรือขายก็ได้ครับ บางทีผมเจอฟอนต์สวยมากก็ไม่รู้จะไปสืบยังไง อยากได้มาใช้กับเค้าบ้างก็ไม่มีให้ใช้ เสียดายครับ ผมว่านักออกแบบหลายๆคน ก็คงเคยเจอปัญหานี้เช่นกัน
แนวโน้มของการพิมพ์ไทป์เสปกซิเม้นท์ที่เป็นกระดาษนั้นมับวันมีแต่ละน้อยลง เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นทั่วโลกครับ ไม่ใช่เพียงเพราะรูปแบบเทคโนโลยีการสื่อสารที่เปลี่ยนไปเพียงอย่างเดียว หากแต่ยังขึ้นอยู่กับราคาต้นทุนทางธุรกิจ ผมไม่สามารถตอบแทนทุกค่ายได้ครับ เพราะโครงสร้างทางธุรกิจแต่ละที่ไม่ตรงกัน ในความจริงแล้วการแชร์ต้นทุนเป็นสิ่งที่ดีมากในเชิงของแนวคิด ยอมรับครับว่าเป็นแนวคิดที่น่าสนใจ แต่ในเชิงปฎิบัตินั้นแต่ละค่ายจะได้รับผลตอบแทนและมีจุดคุ้มทุนไม่ตรงกันเสมอ เช่นในเชิงของโครงสร้างราคาก็ยังมีความคิดเห็นไม่ตรงกันอยู่ ปัญหาที่คุณพงศ์เทพเจอนั้นน่าจะเป็นผลพวงจากการไม่มีการจัดจำหน่ายทางการอย่างเป็นเรื่องเป็นราวมากกว่าครับ เพราะหากมีการจัดการและการโปรโมทที่ดีแล้ว ปัญหาพื้นฐานเช่นนี้น่าจะเบาบางลง ในสถานการณ์ปัจจุบัน ผมมองว่าเป็นปัญหาภายในของแต่ละค่ายมากกว่าครับ
เรื่องประเภทและการใช้งานของฟอนต์ OTF / TTF / PS1 งงมากเลยครับ อยากกระจ่าง
อธิบายอย่างรวบรัดให้ง่ายได้ดังนี้ โพสสคริปไทป์วัน PS1 คือฟอนต์แบบเก่าที่มีกายภาพเป็นลักษณะสองไฟล์ ไม่สามารถข้ามระบบได้ และเราจะเห็นไฟล์ฟอนต์ในลักษณะนี้น้อยลงในอนาคต โอเพ้นไทป์ คือฟอนต์ระบบใหม่ที่ถูกพัฒนาร่วมขึ้นมาระหว่าง อโดบี และไมโครซอฟท์ โดยใช้ตารางยูนิโค๊ตสากล เพื่อให้แป้นพิมพ์ตรงกันทั้งบนเครื่องแมคอินทอชและวินโดว์ และเป็นไปมาตรฐานคีย์บอร์ดสากล อีกทั้งยังรองรับการใช้งานอักขรพิเศษ และภาษานานาชาติ โอเพ้นไทป์สามารถใช้งานใน โปรแกรมที่รองรับโอเพ้นไทป์เท่านั้น โอเพ้นไทป์มีสองแบบคือ OTF และ TTF ทั้งสองสามารถใช้งานข้ามแพลทฟอร์มได้ทั้งแมคและวินโดว์ ต่างเพียงแค่สกุลของไฟล์เท่านั้น ไฟล์ฟอนต์ไทยประเภท OTF และ TTF ไม่จำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ต่อพ่วงในการทำให้ภาษาไทยแสดงผลถูกต้อง
